.webp){kind=logo}
Rusya Yüksek Mahkemesi, ceza davalarında suçla bağlantılı mal varlıklarına kalıcı olarak el konulmasına ilişkin kurallara açıklık getirdi. Yasal koşullar oluştuğunda, mal varlığı satılmış veya ortak mülkiyette bulunsa bile mahkemelerin el koyma kararı vermesi gerektiği belirtildi.
Rusya Yüksek Mahkemesi, ceza davalarında suçla bağlantılı mal varlıklarına kalıcı olarak el konulmasının zorunlu olduğunu teyit etti. Buna göre, yasal koşulların oluşması halinde mahkemeler, mal varlığına daha önce fiilen el konulmamış, söz konusu varlık maddi delil olarak kabul edilmemiş, satılmış veya ortak mülkiyette bulunuyor olsa bile el koyma kararı vermek zorunda. Bu husus, Yüksek Mahkeme Başkanlık Kurulunun bu hafta onayladığı ve 16 Ekim’de yayımlanan yargı uygulamaları incelemesinde yer aldı. Avukat Roman Kostenko, mahkemelerin yürürlükteki mevzuat çerçevesinde mal varlığına el koyma uygulamasını mümkün olduğunca genişletebileceği uyarısında bulundu.
Yüksek Mahkemenin açıklamaları, suç işlenmesinde kullanılan araçların yanı sıra terör, yolsuzluk veya sabotaj niteliğindeki suçlardan elde edilen para ve diğer değerli varlıklara kalıcı olarak el konulmasına ilişkin konuları kapsıyor. İncelemeye göre, bu tedbirin uygulanması 2023 yılından bu yana neredeyse iki katına çıktı. Mahkemeler 2025 yılında 26 milyar rubleyi aşan tutarda paraya el konularak devlet mülkiyetine geçirilmesine karar verirken, 2026 yılının ilk altı ayında bu tutar 17 milyar rubleyi geçti.
Yüksek Mahkeme, Ceza Kanunu’nun ilgili maddesinde mal varlığına el konulması öngörülmesine rağmen mahkûmiyet hükmünde bu yönde karar verilmemesinin ciddi bir hukuki ihlal sayılması gerektiğini vurguladı. Böyle bir ihlal, mahkûmiyet hükmünün bozulmasını ve davanın yeniden görülmesini gerektiriyor. Cezanın infazının ertelenmesi de mal varlığına kalıcı olarak el konulmasını engellemiyor.
Harcanan rüşvet parası için eşdeğer tutara el konulacak
Suç yoluyla elde edilen para veya mal varlığına daha önce fiilen el konulmamış olması ya da bunların maddi delil olarak kabul edilmemesi de kalıcı el koyma kararı verilmemesi için gerekçe oluşturmuyor.
Rüşvet olarak alınan paranın hüküm verildiği tarihe kadar harcanmış olması halinde mahkeme, aynı tutarda paraya el konulmasına karar veriyor. Bu tutarda para bulunmaması durumunda ise başka mal varlıklarına el konularak bunlar devlet mülkiyetine geçiriliyor.
Bununla birlikte, suç işlenmesi karşılığında alınan ödül, suçlunun yaşına ve maddi durumuna bakılmaksızın devlet tarafından tahsil ediliyor. Yüksek Mahkeme, buna örnek olarak Kaluga Bölgesi’nde demir yolundaki röle dolaplarını kundakladıkları gerekçesiyle 18 yaşından küçük iki kişi hakkında verilen mahkûmiyet kararını gösterdi. İkinci Batı Bölgesi Askerî Mahkemesi, söz konusu kişilerin gelir kaynakları ve mal varlıkları bulunmadığı için el koyma tedbirinin uygulanamayacağı sonucuna varmıştı. Ancak Yüksek Mahkeme bu değerlendirmeye katılmayarak, suç karşılığında aldıkları 29 bin 994 rublenin kendilerinden tahsil edilmesinde ısrar etti.
Ortak mülkiyetteki otomobillere de el konulabilecek
Yüksek Mahkemenin açıklamasına göre, uyuşturucu veya yasa dışı yollarla elde edilmiş havyar taşımak gibi suçların işlenmesinde kullanılan otomobillere, eşlerin ortak mülkiyetinde bulunsalar bile kalıcı olarak el konulması gerekiyor. Dahası, suç işleyen kişinin kendisine ait olmayan ancak sürekli kullandığı ve bakım masraflarını karşıladığı bir otomobil de el koyma kapsamına giriyor. Yasa dışı uyuşturucu üretimi için laboratuvar kurulması amacıyla satın alınan ve bu amaçla kullanılan, üzerinde yapılar bulunan arsa da devlet mülkiyetine geçiriliyor.
Buna karşılık, iddianamede ve mahkûmiyet hükmünde sanığa ait bir eşyanın suçun işlenmesinde araç veya başka bir vasıta olarak kullanıldığı belirtilmemişse söz konusu mal varlığına kalıcı olarak el konulamıyor.
Yüksek Mahkeme ayrıca, aynı mal varlığının iki ayrı suçun konusu olmasının, bu varlığın değerinin ikinci kez tahsil edilmesine gerekçe oluşturmadığını belirtti. Örneğin, önce bir mal varlığının hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi, ardından suçtan elde edilen gelirlerin aklanması söz konusu olduğunda, aynı mal varlığının bedeli ikinci kez tahsil edilemiyor.
Rustam Kurmayev ve Ortakları hukuk bürosunun avukatı Roman Kostenko’ya göre, Yüksek Mahkemenin yeni değerlendirmeleri doğrultusunda avukatların yargı süreçlerine daha titizlikle hazırlanması gerekecek. Avukatların, müvekkillerinin mal varlıklarına kalıcı olarak el konulması ihtimalini önceden değerlendirerek olası olumsuz sonuçları en aza indirecek stratejiler geliştirmesi önem taşıyacak. Kostenko, incelemenin mal varlıklarına el konulmasına ilişkin yargı uygulamalarının önemli ölçüde sertleştiğini gösterdiğini düşünüyor. Uzmana göre, bu tedbirin zorunlu niteliği artık istisnalara izin vermiyor. Üstelik el koyma gerekçelerinin kapsamı da genişletildi. Kostenko, mahkemelerin yürürlükteki mevzuat çerçevesinde mal varlıklarına kalıcı olarak el koyma uygulamasını mümkün olduğunca genişleteceğinin öngörülebileceği uyarısında bulundu.
