Rusya’da Bayrak Günü: Üç rengin üç asrı aşan hikâyesi

Rusya, 22 Ağustos’ta ülkenin en önemli devlet sembollerinden biri olan beyaz-mavi-kırmızı üç renkli bayrağın tarihine uzanan Rusya Federasyonu Devlet Bayrağı Günü’nü kutluyor.

Devlet Bayrağı Günü, 20 Ağustos 1994 tarihinde dönemin Rusya Devlet Başkanı tarafından imzalanan kararnameyle resmî bayram olarak ilan edildi. Kararnamede bu kararın, “Rusların birçok kuşağının şanıyla çevrelenmiş tarihî Rus üç renkli bayrağının 22 Ağustos 1991’de yeniden kullanılmaya başlanması dolayısıyla” alındığı belirtildi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı ise Devlet Bayrağı Günü dolayısıyla yayımladığı kapsamlı mesajda, üç renkli bayrağın yalnızca tarihî ve millî bir sembol olmadığına, Rus diplomasisi açısından günlük çalışma hayatının da ayrılmaz bir parçasını oluşturduğuna dikkat çekti.

Bakanlığın açıklamasında, dünyanın herhangi bir ülkesindeki Rusya Büyükelçiliği, Daimî Temsilciliği veya Başkonsolosluğuna yaklaşan bir kişinin ilk gördüğü unsurlardan birinin Rusya Federasyonu bayrağı olduğu vurgulandı.

Özellikle son yıllarda bazı ülkelerde Rus üç renkli bayrağının diplomatik temsilciliklerin binalarında bulunmasının dahi provokasyonlara ve bayrağı indirmeye yönelik girişimlere gerekçe olduğu belirtilen açıklamada, “Her böyle olayı kayda geçiriyor ve gerekli şekilde ele alıyoruz” ifadelerine yer verildi.

Dışişleri Bakanlığı, bütün bu girişimlere rağmen Rusya bayrağının istisnasız bütün Rus dış temsilciliklerinin üzerinde dalgalanmaya devam ettiğini vurguladı.

Rus üç renkli bayrağının kökleri 17. yüzyıla uzanıyor

Bugün Rusya’nın en önemli devlet sembollerinden biri olan üç renkli bayrağın geçmişi 17. yüzyıla kadar gidiyor.

1668 yılında Moskova yakınlarındaki Oka Nehri kıyısında bulunan Dedinovo köyünde, Rusya’nın ilk yelkenli savaş gemilerinden biri olacak “Oryol” (Kartal) inşa ediliyordu. Geminin yapımını Rusya’ya Hollanda’dan davet edilen Kaptan David Butler yönetiyordu.

Butler, dönemin Çarı Aleksey Mihayloviç’e bir mektup göndererek oldukça pratik ancak tarihî açıdan önemli bir soru sordu: Gemiye hangi bayrak çekilecekti?

Butler mektubunda, “Gemi hangi devlete aitse üzerinde o devletin sancağı bulunur” düşüncesinden hareket ediyordu.

Rusya Dışişleri Bakanlığı, 17. yüzyılda bir Rus tersanesinde çalışan kaptanın Çar ile yazışmasında dile getirdiği bu yaklaşımın, aslında bugün uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan “bayrağın geminin tabi olduğu yargı yetkisini belirlemesi” prensibini ortaya koyduğuna dikkat çekti.

Bunun ardından Sibirya Prikazı’ndan gemi için üç farklı renkte kumaş tahsis edildi:kırmızı, beyaz ve açık mavi.

Ancak bu renklerin bayrak üzerinde tam olarak nasıl yerleştirildiği bugün hâlâ kesin olarak bilinmiyor. Dönemden herhangi bir bayrak görüntüsünün günümüze ulaşmaması nedeniyle tarihçiler bu konuda farklı görüşlere sahip.

“Oryol” gemisinin kaderi de oldukça dramatik oldu. Gemi denize ulaşamadan ele geçirildi ve yağmacılar tarafından yakıldı. Buna rağmen Rusya’nın ilk bayrak geleneği yaşamaya devam etti ve zaman içerisinde devletin sembollerinden biri haline geldi.

Bugünkü üç renkli bayrak 1693’te ortaya çıktı

Bugün bilinen biçimiyle beyaz, mavi ve kırmızı yatay şeritlerden oluşan Rus üç renkli bayrağının tartışmasız biçimde tarih sahnesine çıkışı ise 1693 yılına dayanıyor.

Genç I. Petro (Büyük Petro Türkiye’de tercüme hatası ile olacak ki çılgın yerine deli Petro diye çevrilmiş), söz konusu üç renkli bayrağı Arhangelsk’te kişisel sancağı olarak göndere çekti.

Yaklaşık iki yüzyıl sonra, 1896 yılında II. Nikolay’ın taç giyme töreninin hemen öncesinde, Rusya Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan özel toplantıda devlet bayrağı konusundaki tartışmaya son veren bir karar alındı.

Kararda, Rusya’nın devlet bayrağının “kesin olarak beyaz-mavi-kırmızı renklerden oluşması ve başka hiçbir bayrağın bu statüde kabul edilmemesi gerektiği” belirtildi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı, açıklamasında bu tarihî ifadeyi özellikle öne çıkararak, söz konusu sözlerin taşıdığı güce dikkat çekti.

Ancak Rus tarihinde üç renkli bayrağın bir alternatifi de bulunuyordu: siyah-sarı (altın)-beyaz imparatorluk bayrağı.

İki bayrağın hangisinin Rus devletini temsil etmesi gerektiği konusundaki tartışma onlarca yıl devam etti. Sonunda tercih, Büyük Petro dönemine uzanan beyaz-mavi-kırmızı üç renkli bayraktan yana yapıldı.

Bugün ise Rusya tarihinin farklı dönemlerini temsil eden üç renkli Rus bayrağı, imparatorluk bayrağı ve Sovyetler Birliği bayrağı, St. Petersburg yakınlarında birlikte dalgalanıyor. Rus makamları bunu ülkenin tarihsel sürekliliğinin sembollerinden biri olarak değerlendiriyor.

Bayrağın ölçüleri yasayla belirlendi

Rusya Federasyonu’nun bugünkü devlet bayrağının hukuki tanımı, 25 Aralık 2000 tarihli Federal Anayasal Kanun ile düzenlendi.

Kanunda Rusya Federasyonu Devlet Bayrağı şöyle tarif ediliyor:

“Eşit genişlikte üç yatay şeritten oluşan dikdörtgen bir kumaş; üstte beyaz, ortada mavi, altta kırmızı. Bayrağın genişliğinin uzunluğuna oranı ikiye üçtür.”

Buna karşılık kanunda beyaz, mavi ve kırmızı renklerin ne anlama geldiğine ilişkin resmî bir yorum bulunmuyor.

Rusya Dışişleri Bakanlığına göre bunun kendine özgü bir anlamı var. Bakanlık, “Sembol insanların bilincinde yaşar ve her kuşak ona kendi anlayışını yükler” değerlendirmesinde bulundu.

Cepheden uzaya kadar Rus bayrağı

Dışişleri Bakanlığının Devlet Bayrağı Günü mesajında, üç renkli bayrağın günümüz Rusya’sındaki kullanımına da geniş yer verildi.

Açıklamada, Rusya’nın “özel askerî operasyon” olarak adlandırdığı Ukrayna’daki savaş bölgesinde Rus askerlerinin kontrol altına aldıkları yerleşimlerde üç renkli bayrağı göndere çektikleri belirtilirken, Donbas sakinleri açısından bu bayrağın “korumanın ve geleceğin görünür işareti” olduğu ifade edildi.

Rusya bayrağı aynı zamanda Uluslararası Uzay İstasyonu’nda Rus mürettebatının yanında bulunuyor. Dışişleri Bakanlığı, devlet sınırlarının ancak haritalarda görülebildiği Dünya yörüngesinde de üç renkli bayrağın Rusya’yı temsil ettiğine dikkat çekti.

Bayrak, kutup araştırma istasyonlarından denizaltılara, ülkenin batısındaki Kaliningrad’dan Uzak Doğu’daki Vladivostok’a kadar okulların çatılarına uzanan çok geniş bir coğrafyada kullanılıyor.

Rusya Dışişleri Bakanlığı, 22 Ağustos Devlet Bayrağı Günü dolayısıyla yayımladığı mesajı, üç renkli bayrağın tarihini hatırlatarak ve Rus vatandaşlarını kutlayarak tamamladı:

“Bugün onun tarihini hatırlıyoruz. Onu ve kendimizi kutluyoruz. Bu, Rusya devletinin başlıca sembollerinden biridir.”

Rusya Federasyonu’nun ilk Devlet Başkanı Boris Yeltsin’in Moskova’daki Novodeviçi Mezarlığı’nda bulunan mezarı da Rusya’nın üç renkli bayrağını simgeleyen tasarımıyla dikkat çekiyor. Beyaz, mavi ve kırmızı renklerin kullanıldığı anıt mezar, aynı mezarlıkta bulunan dünyaca ünlü Türk şair Nâzım Hikmet’in mezarına da yaklaşık 5 metre mesafede yer alıyor.