.webp){kind=logo}
Rusya’nın motorin ihracatına getirdiği kısıtlamalar, Avrupa’daki fiyatları yukarı çekerken Türkiye ve Brezilya gibi büyük ithalatçıları stok kullanmaya ve alternatif tedarikçilere yönelmeye zorluyor.
Rusya’nın motorin ihracatını durdurması diğer ülkeleri de etkilemeye başladı. Avrupa’daki referans piyasalarda fiyat artışı hızlanırken Türkiye ve Brezilya gibi başlıca ithalatçılar stoklarını kullanmak ya da diğer ülkelerden alımlarını artırmak zorunda kalacak. Rusya pazarındaki katılımcılar, üretim ile iç tüketim arasındaki dengesizlik giderilmeden ambargonun kaldırılmasını beklemiyor.
Kpler, Rusya’nın motorin ihracatına getirdiği yasağın dünyadaki arz-talep dengesini önemli ölçüde değiştirmeyeceğini, ancak Orta Doğu’daki çatışmanın yeniden tırmandığı bir ortamda fiyat artışına yeni bir ivme kazandıracağını değerlendiriyor. Platts verilerine göre Kuzeybatı Avrupa’da (ARA) motorinin varil fiyatı 13 Temmuz’da 70,3 dolara yükselerek 23 Mart’tan bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Akdeniz’deki fiyatlar da 22 Mayıs’tan bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Rusya, saldırılar nedeniyle petrol rafinerilerindeki hasarın artması üzerine ambargo uygulanmadan önce de yurt dışına motorin sevkiyatını azaltmıştı. S&P Global Commodities at Sea (CAS) verilerine göre Rusya, haziranda 14,8 milyon varil motorin ihraç etti. Bu miktar, mart-mayıs dönemindekinden 1,6 kat, ocak ayındakinden ise iki kat daha az oldu. Kpler verilerine göre haziranın son haftasında ihracat günlük 214 bin varile gerileyerek son beş yılın haftalık ortalamasının 2,9 kat altında kaldı. CAS verilerine göre Rusya, 2025’te 293,9 milyon varil motorin ihraç ederek sevkiyatlarda ABD’nin ardından ikinci sırada yer aldı.
İhracat kısıtlamaları ay sonuna kadar sürecek
Rusya’dan motorin ihracatına, petrol rafinerileri de dahil olmak üzere 8 Temmuz’dan ay sonuna kadar geçerli kısıtlamalar getirildi. Ambargo, hükümetler arası anlaşmalar kapsamında yapılan sevkiyatları kapsamıyor. Rusya’da tüm piyasa katılımcıları için benzin ihracatı yasağı da 31 Temmuz’a kadar yürürlükte bulunuyor. Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, 15 Temmuz’da yaptığı açıklamada tedbirin etkisinin şimdiden görüldüğünü belirterek, “İç piyasa motorinle dolduruluyor ve ihtiyaçlar karşılanmış durumda.” dedi. Novak, hasat çalışmalarının yürütülmesi için gerekli tüm miktarların bölgelere sevk edileceğini söyledi.
S+Consulting Kıdemli Danışmanı Pavel Petrov, küresel motorin piyasasının halihazırda gergin durumda bulunduğunu, önemli miktardaki Rus ürününün piyasadan çekilmesinin ABD dahil küresel açığı artırarak fiyatları yukarı ittiğini belirtti. Petrov, fiyat artışının tarım ve gıda üretimindeki maliyetleri doğrudan yükselttiğini ifade etti.
Rusya hükümetine bağlı Finans Üniversitesi uzmanı İgor Yuşkov, 2022’den bu yana Rus motorininin en büyük alıcısının Türkiye olduğunu, ülkenin bu yakıtı iç piyasada tutarken kendi petrol ürünlerini Avrupa’ya ihraç ettiğini söyledi. Kpler’in tahminine göre Rusya’dan Türkiye’ye motorin sevkiyatı haziranda günlük 222 bin varil olarak gerçekleşti. Diğer büyük tüketiciler Mısır, Brezilya, Hindistan ve Çin oldu. Yuşkov, gizli yeniden ihracat akışlarının ulaştığı Avrupa Birliği’nin de yasaktan dolaylı olarak etkileneceğini belirtti. Tüketicilerin yaşayacağı güçlüğün alternatif miktarları bulmaktan çok bunların maliyetiyle ilgili olacağını ifade eden Yuşkov, Basra Körfezi ülkelerinin üretilen petrolün bir bölümünü ihraç etme imkânı bulduğunu, örneğin Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’e uzanan Doğu-Batı boru hattına sahip olduğunu, ancak petrol ürünlerinin Hürmüz Boğazı’nda sıkıştığını kaydetti.
Türkiye ve Brezilya alternatif kaynaklara yöneliyor
Kpler, haziranda Rusya’dan günlük 135 bin varil motorin ithal eden Brezilya’nın, Rusya’nın 2023’te uyguladığı ambargo döneminde yaptığı gibi ABD’den daha fazla alım gerçekleştirmesinin muhtemel olduğunu öngörüyor.
Analistler, Türkiye’nin de stoklarını kullandığı 2023’teki uygulamayı tekrarlayacağını düşünüyor. Ancak S&P Global, Türkiye’nin Hindistan’dan motorin ithal etmeye başladığını belirtiyor.
Kpler, Rusya’nın Eylül 2023’te uygulamaya koyduğu yasağın iki hafta sonra gevşetildiğini hatırlatarak kısıtlamaların uzun süre yürürlükte kalmasını beklemiyor. Ancak Kommersant’ın piyasadaki bir kaynağı, Rusya’da motorin üretiminin şu anda iç tüketimin altında olduğunu ve bu denge değişmedikçe ihracatın yeniden başlatılmayacağını belirterek bu değerlendirmeye kuşkuyla yaklaşıyor.
Rus yakıtı ihracatındaki azalma yakın çevre ülkelerini de etkiledi. Kırgızistan’da Petrol Tüccarları Birliği, haziran sonunda Aİ-95 ve Aİ-98 benzin sıkıntısı yaşandığını açıklarken ülke yönetimi temmuzda petrol ve petrol ürünleri ihracatını kısıtladı.
