.webp){kind=logo}
Şanghay İşbirliği Örgütünün 25. kuruluş yıl dönümü dolayısıyla Bişkek’te düzenlenen zirve, bölgesel ve küresel güvenlikten çok kutuplu dünya düzenine kadar geniş bir gündemi ele alacak. Zirve kapsamında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da ikili görüşme gerçekleştirecek. Putin’in ayrıca Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile yapacağı temaslar, Bişkek’teki yoğun diplomasi trafiğinin öne çıkan başlıkları arasında yer alacak.
Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te, Şanghay İşbirliği Örgütünün (ŞİÖ) 25. kuruluş yıl dönümü dolayısıyla düzenlenen 26. ŞİÖ Zirvesi 30 Ağustos’ta başladı. Kırgızistan’ın başkentindeki forum, Rusya, Çin, Hindistan ve Türkiye liderlerinin yanı sıra “Büyük Avrasya” ülkelerinin devlet ve hükümet başkanları ile BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in katılacağı küresel siyasetin buluşma noktası olacak. Çeyrek asır önce eski Sovyet cumhuriyetleri ile Çin arasındaki sınırların güvenliğini sağlamak amacıyla kurulan ŞİÖ, bölgesel sınırların ötesine geçerek çok kutuplu dünyanın kilit yapılarından biri olma iddiasını ortaya koyuyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, eşi Peng Liyuan ile pazar günü Bişkek’e geldi. Şi’nin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmesinin pazartesi günü yapılması planlanıyor.
Şanghay İşbirliği Örgütünün 26. Zirvesi, ŞİÖ üyesi 10 ülkenin devlet ve hükümet başkanları ile ŞİÖ’de diyalog ortağı statüsüne sahip 15 ülkenin liderlerini ve organizatörlerin foruma davet ettiği diğer bazı ülkelerin liderlerini Kırgızistan’ın başkentinde bir araya getirecek.
Haziran ayında İstanbul’da NATO Zirvesi’ne ev sahipliği yapan Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da bölgesel ve küresel güvenlik konusundaki tartışmanın katılımcılarından biri olacak.
Bişkek’teki ŞİÖ forumunun uluslararası niteliği, Avrasya Ekonomik Birliği (AEB), Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) gibi bölgesel örgütlerin yöneticilerinin yanı sıra BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in katılımıyla da güçlenecek.
Zirvenin resmi programı 1 Eylül’de
Bişkek’teki forum kapsamında gerçekleştirilecek çok sayıdaki ikili görüşme, katılımcılar açısından 1 Eylül için planlanan resmi programın önemli bir tamamlayıcısı olacak.
Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuriy Uşakov, forum gündemindeki ilk etkinliğin, “ŞİÖ’nün 25 yılı: İstikrarı güçlendirerek, işbirliğini genişleterek daha ileri ortak kalkınmaya” sloganıyla gerçekleştirilecek Şanghay İşbirliği Örgütü üyesi ülkelerin liderler toplantısı olacağını belirtti.
Toplantıda, ŞİÖ’nün 25 yıllık çalışmalarının sonuçlarının değerlendirilmesi bekleniyor. ŞİÖ’nün öncülü, farklı bir tarihsel dönemde, 1996 yılında Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın oluşturduğu “Şanghay Beşlisi” olmuştu. Oluşumun başlangıçtaki görevi, eski Sovyet cumhuriyetleri ile Çin arasındaki sınırlar boyunca güvenlik ve istikrarın sağlanması olarak ilan edilmişti.
Bu toplantının ardından, ŞİÖ’de gözlemci statüsüne sahip ülkelerin liderleri, diyalog ortakları ve dönem başkanının davetlilerinin katılımıyla açık formatta üst düzey toplantının yapılmasını öngören ŞİÖ Plus görüşmesi gerçekleştirilecek. Görüşmenin konusu, “Adil dünya düzeninin kilit unsuru olarak BM: Çok kutuplu dünyanın oluşumuna ŞİÖ Plus ülkelerinin katkısı” olacak.
Kırgızistan Dışişleri Bakanı Ceenbek Kulubayev, “Yaklaşan zirvenin ŞİÖ’nün gelişiminde, karşılıklı güvenin, iyi komşuluk ilişkilerinin ve çok yönlü işbirliğinin güçlendirilmesinde önemli bir dönüm noktası olması amaçlanıyor. Liderlerin yaklaşan buluşmasının örgütün yıl dönümünde gerçekleştirilmesi, toplantıya ayrı bir önem kazandırıyor” dedi.
Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov ise Şanghay İşbirliği Örgütünün bugünkü yapısıyla bölgesel sınırların ötesine geçtiğine ve uluslararası ilişkiler yapısının reformuyla bağlantılı küresel sorunların çözümüne artık katkıda bulunabilecek kapasiteye ulaştığına dikkati çekti.
Ryabkov, “ŞİÖ ve BRICS ülkeleri, diğer hususların yanı sıra BM’nin daha demokratik, temsil gücü daha yüksek, verimli ve etkin hale getirilmesi amacıyla kapsamlı biçimde reforme edilmesini savunuyor. Ayrıca Bretton Woods kurumlarının reforme edilmesi için de tutarlı biçimde çaba gösteriyorlar” dedi. Ryabkov, “Bretton Woods kurumlarının dünya ekonomisindeki gerçek güç dengesiyle uyumlu hale getirilmesi bir zorunluluktur. BRICS ve ŞİÖ’deki meslektaşlarımızın bunu iyi anlaması önemli” ifadelerini kullandı.
Bişkek’teki ŞİÖ Zirvesi sonucunda, örgütün temel bölgesel ve uluslararası sorunlara yaklaşımının yansıtılacağı Bişkek Deklarasyonu ile örgütün yapısını düzenleyecek ŞİÖ Şartı’nda değişiklik yapılmasına ilişkin protokol de dahil olmak üzere 20’den fazla belgenin imzalanması bekleniyor.
Belge paketinde ayrıca enerji verimliliği, nükleer güvenlik ve bilgi güvenliği, acil durumların sonuçlarının giderilmesinde işbirliği ve uyuşturucunun yayılmasıyla mücadele konularındaki açıklamalar da yer alacak.
Bunun yanı sıra Bişkek’teki zirvenin ardından Şanghay İşbirliği Örgütü bünyesindeki etkileşimin genişletilmesi amacıyla “ŞİÖ ortağı” adıyla yeni bir kategori oluşturulacak.
Bu kategorinin, mevcut iki kategori olan gözlemci ve ortak statülerini birleştirerek örgütün yapısını sadeleştirmesi öngörülüyor. Böylece örgüte üye olmayan ancak örgütle işbirliği yapan tüm ülkeler bundan böyle ŞİÖ ortakları olarak adlandırılacak.
Uşakov, “Genel olarak ŞİÖ’nün bugün en büyük ve saygın bölgesel oluşumlardan biri olduğu açık. Şanghay örgütünün katılımcıları birbirleriyle aktif biçimde işbirliği yapıyor; siyaset, ekonomi, insani alan ve diğer alanlarda etkileşim içinde bulunuyor. Birbirine yakın veya benzer manevi ve ahlaki değerlere bağlıyız ve esasen bunları uluslararası alanda destekliyoruz” değerlendirmesinde bulundu.
Putin, zirve kapsamında dokuz ikili görüşme yapacak
31 Ağustos’ta Bişkek’e gelecek Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ŞİÖ Zirvesi kapsamında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yüz yüze temasları da dahil olmak üzere dokuz ikili görüşme gerçekleştirecek.
Uşakov, Vladimir Putin’in Bişkek programının Şi Cinping ile görüşmesiyle başlayacağına işaret ederek bunun “son derece mantıklı” olduğunu söyledi. Uşakov, görüşmenin Rus tarafı açısından “oldukça önemli bir görüşme” olacağını ve Rusya ile Çin liderlerinin bu yılki ikinci yüz yüze teması niteliğini taşıyacağını belirtti.
Uşakov’a göre Vladimir Putin ve Şi Cinping, Bişkek’te diğer konuların yanı sıra özellikle “Sibirya’nın Gücü-2” doğal gaz boru hattı projesini ve nihai anlaşmaya varılması olasılığını ele alacak. Konuya ilişkin görüşmelerin, Bişkek’teki zirvenin hemen ardından 1-4 Eylül tarihlerinde Vladivostok’ta yapılması planlanan Doğu Ekonomik Forumu’nda sürdürülmesi bekleniyor.
Vladimir Putin’in Bişkek’teki bir diğer kilit görüşmesi Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile olacak. Modi, 12-13 Eylül’de Yeni Delhi’de 18. BRICS Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak ve burada Rusya Devlet Başkanı ile son yedi yılda ilk kez Hindistan’ı ziyaret edecek Çin Devlet Başkanı’yla yeniden bir araya gelecek.
Modi, ŞİÖ Zirvesi öncesinde yaptığı açıklamada, “Hindistan, 2017’den bu yana ŞİÖ’nün aktif ve yapıcı bir üyesidir. Güvenlik, bağlantısallık ve yeni fırsatlar ilkelerine dayanan, bölgenin gelişimine ilişkin Hindistan’ın vizyonunu ilerletmeyi ve hem yakın çevremizde hem de ötesinde barış ve istikrarı tehdit etmeyi sürdüren terörizm, ayrılıkçılık ve aşırıcılık gibi tehditlerden arındırılmış bir bölge oluşturmak için diğer üye devletlerle birlikte çalışmayı amaçlıyorum” dedi.
