Merkez Bankası ve Moskova Borsası, tahvil fiyatlarındaki istikrarsızlık nedeniyle kısıtlamalar getirecek

Rusya Merkez Bankası ve Moskova Borsası, tahvil fiyatlarında tespit edilen olağan dışı hareketlerin ardından yeni işlem kısıtlamaları getirme kararı aldı. 30 Kasım’da yürürlüğe girecek düzenlemeyle limit emirlerinde ilk kez fiyat sapması sınırları uygulanacak, piyasa emirlerinde ise mevcut sınırlar bazı tahviller için sıkılaştırılacak.

Moskova Borsası, 30 Kasım’dan itibaren tahvil alım emirlerine yönelik yeni fiyat sınırlamaları uygulamaya başlayacak. Borsanın faaliyetlerinde yapılması planlanan değişikliklere ilişkin yayımlanan belgede bu düzenlemeye yer verildi. Rusya Merkez Bankası, RBK’ya yaptığı açıklamada kısıtlamaların getirileceğini doğrularken kararın daha önce tahvil fiyatlarında tespit edilen istikrarsızlık vakalarıyla bağlantılı olduğunu belirtti.

Rusya Merkez Bankası, “2026 yılında organize piyasalardaki ana işlem seansında tahvil fiyatlarında kısa süreli istikrarsızlık yaşanan vakaların giderek sıklaştığını tespit ettik” açıklamasında bulundu.

Düzenleyici kurumun temsilcisi, “Rusya Merkez Bankası, durumu Moskova Borsası Anonim Şirketi ve borçlanma araçları piyasasının en büyük katılımcılarıyla görüştü. Görüşmeler sonucunda Moskova Borsası’nın tahvil piyasasındaki ana işlem seansında aşırı fiyat sapmalarına yol açabilecek agresif emirleri sınırlayan mekanizmanın yeniden düzenlenmesine karar verildi” ifadelerini kullandı.

Moskova Borsası temsilcisi ise RBK’ya yaptığı açıklamada, “Bu, bireysel yatırımcıların piyasa koşullarını yansıtmayan fiyatlardan işlem yapmasını en aza indirmeyi amaçlayan, profesyonel piyasa katılımcıları ile Rusya Merkez Bankası’nın ortak girişimidir” dedi. Temsilciye göre tahvil piyasasındaki emirlerde fiyat sapmalarına ilişkin sınırların yeniden gözden geçirilmesi, “çeşitli nedenlerle aracı kurumlarına işlem talimatı verirken piyasa fiyatlarının seviyesini hatalı değerlendiren” yatırımcıları korumaya yönelik önleyici bir tedbir niteliği taşıyor.

Rusya Merkez Bankası Finansal Piyasa Altyapısı Departmanı Direktörü Kirill Pronin, daha önce yaptığı açıklamada, Merkez Bankasının 2026 yılının ilk çeyreğinde tahvil fiyatlarında istikrarsızlık yaratan ilk vakaları tespit ettiğini bildirmişti. Geçmişte fiyatların yapay biçimde hareketlendirilmesine yönelik bu tür girişimler daha çok hisse senedi piyasasında görülüyordu.

Tahvil işlemlerinde yeni fiyat sınırları

RBK’nın eriştiği, borsanın planlanan değişikliklere ilişkin belgesinde, tahvil piyasasında verilen emirlerde fiyat sapmalarına yönelik sınırların yeniden düzenleneceği belirtiliyor. Değişiklikler hem piyasa emirlerini hem de limit emirlerini kapsayacak. Piyasa emrinde yatırımcı, menkul kıymetin derhal alınması veya satılması için talimat verirken limit emrinde işlem yalnızca belirli bir fiyat seviyesine ulaşıldığında gerçekleştiriliyor.

Tahvil alım ve satımına yönelik limit emirlerinde fiyat dalgalanması sınırları ilk kez uygulanacak. Bu emirlerde izin verilen fiyat sapması, referans fiyatın yüzde 5’i olacak. Moskova Borsası’nın belgelerine göre tahvil alım emirlerinde sapmanın hesaplanmasında esas alınacak referans fiyat, karşı taraftaki en düşük fiyatlı satış emri olarak belirlenecek. Tahvil satış emirlerinde ise karşı taraftaki en düşük fiyatlı alış emri esas alınacak. Kısıtlamalar piyasada işlem gören bütün tahviller için geçerli olacak.

Borsanın belgelerinde mekanizmanın genel işleyişi, “Bir sonraki olası işlemin fiyatı izin verilen sapma sınırlarının dışına çıkarsa emrin gerçekleşmemiş kalan kısmı iptal edilir” şeklinde açıklanıyor. Ancak emirde önceden belirlenmiş ek koşullar bulunması durumunda, fiyat sınırları içinde kalan bölüm de dahil olmak üzere emrin tamamı iptal edilebilecek veya reddedilebilecek. Alternatif olarak yalnızca izin verilen fiyat aralığını aşan bölüm iptal edilebilecek ya da emir sıraya alınabilecek. Sıraya alınan emrin gerçekleşmemiş kısmı, fiyatların istikrara kavuşması durumunda gerçekleştirilecek veya iptal edilecek.

Tahvil alım ve satımına yönelik piyasa emirlerinde fiyat sınırlamaları ilk olarak Kasım 2020’de uygulanmaya başlanmıştı. Yeni düzenlemeyle bazı menkul kıymetler için bu sınırların daha da sıkılaştırılması öngörülüyor. Buna göre Moskova Borsası, Rusya Federasyonu devlet tahvilleri (OFZ) ve Rusya Merkez Bankasının kuponlu tahvilleri (KOBR) dışındaki bütün tahvillerde referans fiyattan izin verilen sapma oranını yüzde 1’den yüzde 0,8’e düşürmeyi planlıyor. Rusya Merkez Bankasının kuponlu tahvilleri 2021 yılına kadar tedavülde bulunuyordu. OFZ ve Merkez Bankası tahvilleri için izin verilen fiyat sapması ise değişmeyerek yüzde 0,4 seviyesinde kalacak.

Moskova Borsası’nın belgelerinde, “Piyasa emri, olası işlemin fiyatının belirtilen sapma sınırları içinde kalması durumunda karşı emirlerle eşleştirilerek gerçekleştirilir. Emrin gerçekleşmeyen kalan kısmı iptal edilir” ifadelerine yer verildi.

Merkez Bankası olağan dışı işlemler tespit etti

Rusya Merkez Bankası temsilcisi, RBK’ya yaptığı açıklamada, tahvil fiyatlarındaki istikrarsızlık vakalarını incelerken büyük emirlerin, emir defterindeki birden fazla fiyat seviyesinde bulunan karşı emirleri hızla tükettiği işlemler tespit ettiklerini bildirdi.

Emir defterindeki fiyat seviyelerinin hızla aşılması, büyük bir piyasa emrinin veya agresif bir limit emrinin, emir defterinde farklı fiyat seviyelerinde bulunan birden fazla limit emrini kısa sürede karşılayarak tüketmesi ve bunun sonucunda menkul kıymetin fiyatının sert biçimde değişmesi anlamına geliyor. Bu tür büyük emirler piyasanın doğal işleyişinden kaynaklanabileceği gibi, yüksek talep veya arz varmış izlenimi yaratmak ve menkul kıymetin fiyatını manipülasyonu gerçekleştiren kişinin istediği seviyeye taşımak amacıyla da kullanılabiliyor.

Rusya Merkez Bankasına göre 2026 yılında emir defterindeki fiyat seviyelerinin hızla aşıldığı vakalar, fiyatların yeniden değerlendirilmesini gerektirecek “nesnel faktörlerin” bulunmadığı dönemlerde yaşandı. Bu durumlar, piyasadaki düşük likidite seviyesi ve piyasa yapıcıların bulunmamasıyla bağlantılıydı. Piyasa yapıcılar, diğer yatırımcıların işlemlerinde sürekli karşı taraf bulunmasını sağlamak amacıyla bir varlığı almaya veya satmaya hazır olan piyasa katılımcıları olarak tanımlanıyor. Merkez Bankası, emir defterinde görülen olağan dışı fiyat hareketlerinin “ağırlıklı olarak, tahvillerin gerçeğe uygun değerinden önemli ölçüde farklı fiyatlarla girilmiş karşı limit emirleriyle eşleşen piyasa emirlerinden kaynaklandığını” belirtti.

Rusya Merkez Bankası, konuyu Moskova Borsası ve piyasanın en büyük katılımcılarıyla görüştükten sonra emirlerin agresifliğini sınırlayan önlemler alınmasına karar verdi. Merkez Bankası, “Bu önlemlerin piyasa fiyatlarının oluşum süreci ve piyasa katılımcıları üzerindeki etkisinin asgari düzeyde kalacağını düşünüyoruz. Aynı zamanda emir defterinin daha sıkı bir yapıya kavuşmasını ve ani fiyat hareketlerinin boyutunun azalmasını bekliyoruz” açıklamasını yaptı.

Düzenleyici kurum, “Rusya Merkez Bankası tahvil işlemlerini izlemeye devam edecek ve ihtiyaç duyulması halinde ek önlemler alınmasının gerekliliğini değerlendirecek” ifadelerini kullandı.

Hisse senedi piyasasında da benzer kısıtlamalar uygulanıyor

Moskova Borsası daha önce hisse senedi alım ve satımına yönelik limit emirlerinde de kısıtlamalar uygulamaya başlamıştı. Bu emirler için limit emrinin verildiği anda karşı taraftaki en iyi emrin fiyatına göre yüzde 5’lik bir fiyat aralığı belirlenmişti. Borsa, söz konusu önlemlerin hisse senedi fiyatlarında istikrarsızlık yaratılmasını önlemeyi amaçladığını açıklamıştı. Moskova Borsası Hisse Senedi Piyasası ve Dijital Varlıklardan Sorumlu Genel Müdürü Boris Blohin’in daha önce verdiği bilgiye göre, 2026 yılının ilk çeyreğinde hisse senedi fiyatlarının istikrarsızlaştığı vakaların sayısı, 2025 yılının aynı dönemine kıyasla yüzde 30 arttı.