Rusya’da ürün kartlarının pazar yerleri arasında taşınması gündemde

Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı, geçmişi ve müşteri tabanıyla bağlantılı ürün kartlarının yalnızca dijital platformlara değil, satıcılara da ait bir varlık olarak tanınmasını ve farklı pazar yerlerine ( marketplace) taşınabilmesini önerdi.

Ekonomik Kalkınma Bakanlığı, geçmişi ve müşteri tabanıyla bağlantılı ürün kartlarının yalnızca platformlara değil, satıcıya da ait bir varlık hâline getirilmesini önerdi. Bu düzenleme, satıcının bir platformdan diğerine geçmesine olanak sağlayacak. Mevcut durumda ise pazar yerleri, verileri kendi ekosistemlerinde tekelleştirerek rekabet avantajı elde ediyor. “Vedomosti” gazetesine konuşan toplantı katılımcılarından biri, Ekonomik Kalkınma Bakanı Maksim Reşetnikov’un Başbakan Mihail Mişustin başkanlığında düzenlenen platform ekonomisinin düzenlenmesine ilişkin hükümet strateji oturumunda bu konunun ele alınmasını önerdiğini söyledi. Dijital platformlara yönelik mevzuat düzenlemesinin hazırlık sürecini bilen bir başka kaynak da bu bilgiyi doğruladı.

289 sayılı “Platform Ekonomisinin Düzenlenmesine İlişkin Bazı Hususlar Hakkında…” Kanun’a göre ürün kartı, satıcı veya hizmet sağlayıcının platform kullanıcılarına yönelik mal satışı ya da hizmet sunumu teklifini ifade ediyor. Wildberries ve Ozon’un satıcılara yönelik internet sitelerindeki bilgilere göre ürün kartı; ürün adı, açıklaması, özellikleri, fiyatı, fotoğraf ve videoları, beden tablosu, kategorisi, satıcı ürün kodu, marka adı, rengi, Dış Ekonomik Faaliyet Mal Nomenklatürü kodu, ambalaj ölçüleri, izin belgeleri, barkod veya ürün kabulü ve sevkiyatında kullanılan tanımlayıcı kod ile gerektiğinde işaretleme bilgilerinden oluşuyor. Satıcı, ürün kartını platformdaki kişisel hesabı üzerinden oluşturuyor.

İkinci düzenleme paketi hazırlanacak

Başbakan Yardımcısı Dmitriy Grigorenko’nun ofisinden bir temsilci, “Vedomosti” gazetesine yaptığı açıklamada platform ekonomisiyle ilgili kanunun kabul edilmesiyle çalışmaların sona ermediğini, hükümet idaresi bünyesinde iş dünyası ile ilgili kurumların ileride yapılacak düzenlemelere ilişkin önerilerinin toplandığını bildirdi. Görüşmelerin ardından ikinci düzenleme paketi hazırlanacak. Grigorenko’nun ofisi, temel kanunun ekim ayında yürürlüğe gireceğini, düzenlemenin satıcılar ile alıcıların haklarının korunmasını ve sektörün istikrarlı biçimde gelişmeyi sürdürmesini öngördüğünü belirtti.

Bakanlık temsilcisi, platformlaşmanın işlem maliyetlerini düşürmesi ve iş gücü verimliliğini artırması gibi açık avantajlarına rağmen platformların tekelleşme eğilimi gösterdiğini söyledi. Temsilciye göre bu eğilim, platformların faaliyetleri sırasında kişisel veriler de dâhil olmak üzere çok büyük miktarda veriyi bir araya getirmesiyle de kendini gösteriyor. Bakanlık, bu verilerin aktarılması ve yeniden kullanılmasına ilişkin mekanizmaları düzenleyecek hukuki altyapının henüz yeterli düzeyde oluşturulmadığı görüşünde. Temsilci, bu konuların görüşülmesinin, hükümet idaresi bünyesinde yürütülen platform ekonomisi sektörüne yönelik düzenlemelerin iyileştirilmesine ilişkin geniş kapsamlı ve sistematik çalışmanın bir parçası olduğunu ifade etti.

Kaynak, bu konulara ilişkin kararın uzmanlar ve düzenleyici kurumlarla ayrıntılı görüşmeler yapıldıktan sonra alınacağını da sözlerine ekledi.

Karmaşık mesele

Wildberries temsilcisi, ürün kartının satıcıya ait bağımsız bir varlık olarak tanınması ve bir platformdan diğerine taşınması konularının ayrıntılı biçimde ele alınması gerektiğini belirtti. Temsilciye göre ürün kartı yalnızca satıcının oluşturduğu içerikten değil, her platformun bağımsız olarak şekillendirdiği kullanıcı deneyiminin bir unsurundan da oluşuyor. Platform temsilcisi, “Platformlar, alıcıların davranışlarını, arayüz özelliklerini ve bilgi sunumuna ilişkin en iyi uygulamaları esas alarak kartların yapısı, tasarımı ve gösterimine yönelik kendi gerekliliklerini geliştiriyor. Ayrıca puanların oluşturulması, yorumların gösterilmesi, ürün özelliklerinin sunulması ve diğer unsurlara ilişkin mekanizmalar da farklılık gösterebilir.” açıklamasında bulundu. Temsilci, ürün kartının nitelikli biçimde hazırlanmasının satıcının çalışmalarının önemli bir parçası olduğunu ve alıcının tercihini etkilediğini, tüketicinin satın alma kararını kartta yer alan bilgiler, fotoğraflar, özellik açıklamaları ve yorumlar doğrultusunda verdiğini söyledi.

Ozon temsilcisi, kartların farklı platformlar arasında taşınmasının daha karmaşık bir konu olduğunu, çünkü Ozon’daki bir ürün kartında açıklama, özellikler, fotoğraf ve videoların yanı sıra belirli bir platformun bünyesinde ve imkânlarıyla oluşturulan yorumlar, puanlar ve verilerin de bulunduğunu belirtti. Temsilci, platformun kartların yönetilmesine ve platform içinde devredilmesine imkân sağladığını, bunun da satıcılara daha fazla esneklik sunduğunu ifade etti. Ozon temsilcisi, bu noktada satıcıların desteklenmesi, bilgilerin niteliği ile alıcıların kullanım kolaylığının korunması ve platformların teknolojik katkıları ile fikrî mülkiyet haklarının güvence altına alınması arasında denge kurulmasının önemli olduğunu söyledi.

Platform Ekonomisi Girişimcileri Birliği Başkanı ve Opora Rossii’nin Pazar Yerleri Komisyonu Başkanı Anastasiya Tyugay, Ekonomik Kalkınma Bakanlığının fikrinin makul ve tamamen gerekçeli olduğunu belirtti. Tyugay, “Satıcı, pazar yerlerinde satış yaptığı süre boyunca ürün kartını tanıtıyor, öne çıkarıyor ve bu kartın geliştirilmesi için kendi kaynaklarını harcıyor. Bu tutar bazen yüz binlerce rubleye ulaşıyor. Bu, satıcının gerçek bir varlığıdır.” ifadelerini kullandı.

Teknik ve hukuki risklere dikkat çekildi

Dijital Platformlar Birliği Başkanı Oraz Durdıyev, geçmişi ve müşteri tabanıyla birlikte ürün kartlarının taşınabilir hâle getirilmesine yönelik önerinin son derece dikkatli ve dengeli bir yaklaşım gerektirdiğini söyledi. Durdıyev, platformların yalnızca satıcının bilgilerini yayımlamakla kalmayan, aynı zamanda ürün kartının oluşumuna katılan, görünürlüğünü, arama sıralamasını ve kişiselleştirilmiş önerileri belirleyen kendi mimarileri ve algoritmaları için önemli kaynaklar ayırdığına dikkati çekti. Durdıyev, “Bu algoritmalar platformların kullanım kolaylığına katkı sağlıyor ve alıcıların tercihlerini etkiliyor. Bunların işleyişi, platformların teknolojiye, verilere ve makine öğrenmesine yaptığı uzun yıllara dayanan yatırımların sonucudur.” dedi. Durdıyev’e göre platforma özgü bu unsur dikkate alınmadan “geçmişi bulunan bir kartın” doğrudan aktarılması, varlığın değerinin yanlış yansıtılmasına ve platformların teknolojik çalışmalarının sonuçlarının adaletsiz biçimde yeniden dağıtılmasına yol açabilir.

Durdıyev, bunun aynı zamanda ciddi bir teknik ve hukuki sorun oluşturduğunu belirtti. Dijital Platformlar Birliği temsilcisine göre bir platformun mekanizmaları diğerinin mimarisiyle uyumlu olmayabilir. Bu durum, geçmişin ve müşteri bilgilerinin doğrudan aktarılmasını teknik açıdan zorlaştırırken bazı durumlarda ciddi kalite kaybı veya mevzuat ihlali olmadan aktarımı imkânsız hâle getiriyor. Durdıyev, “Satıcılara makul bir hareketlilik sağlayacak, aynı zamanda platformların teknolojik katkısını ve fikrî mülkiyetini güvenilir biçimde koruyacak ayrıntılı mekanizmaların geliştirilmesine aktif olarak katılmaya hazırız.” ifadelerini kullandı.

Enterprise Legal Solutions hukuk şirketinin Genel Müdürü Anna Barabaş da girişimin oldukça çelişkili göründüğü görüşünü paylaştı. Barabaş, teknik açıdan ürün kartının, telif hakları satıcıya veya hizmet sağlayıcısına ait olabilen ürün ya da hizmet açıklaması ve fotoğrafların yanı sıra daha karmaşık unsurlar bütününden oluştuğunu belirtti. Barabaş’a göre ürün adı, marka ve model çoğu durumda platformun iş ortağına ait değil. Satıcı ile hak sahibinin aynı kişi olduğu bazı istisnalar dışında bu unsurlar platforma da ait bulunmuyor.

Hukukçu, ürün fiyatındaki değişimlere ilişkin veriler ile istatistikler temelinde oluşturulan satıcı ve ürün puanlarının haklarının da platform işletmecisi tarafından sağlandıkları için satıcıya ait olmadığını söyledi. Barabaş, alıcı veya müşterilerin yorum ve değerlendirmelerinin de bağımsız eserler niteliği taşıdığına dikkati çekti.

Barabaş, “Kanun koyucunun, platformların iş ortaklarına kolaylık sağlamak amacıyla Medeni Kanun’da değişiklik yaptığını ve örneğin yorumlar ile değerlendirmelerin yazarlarının izni olmadan taşınmasına bir şekilde imkân tanıdığını varsayalım. Ancak her platform kendi ‘altyapısı’ üzerinde çalışıyor. Dolayısıyla teknik açıdan bir ürün kartını olduğu gibi alıp bir pazar yerinden diğerine tamamen taşımak mümkün değil.” dedi. Barabaş, satıcının veya hizmet sağlayıcısının herhangi bir nedenle belirli bir platformla iş ortaklığını sona erdirme kararı alması durumunda ürün kartının tek başına taraflardan hiçbiri için herhangi bir değer taşımayacağı görüşünü dile getirdi.