.webp){kind=logo}
Rusya’nın 2025 yılında aldığı İşkencenin Önlenmesine İlişkin Avrupa Sözleşmesi’nden çekilme kararı, 1 Kasım 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.
Avrupa Konseyi Basın Servisi, Rusya’nın İşkencenin Önlenmesine İlişkin Avrupa Sözleşmesi’nden resmen çekildiğini açıkladı.
Rus makamları, sözleşmeden çekilme kararını 30 Ekim 2025 tarihinde Avrupa Konseyi’ne bildirmişti. Sözleşmenin 22. maddesi uyarınca çekilme kararı, bildirimin alınmasından itibaren 12 aylık sürenin dolmasını izleyen ayın ilk günü yürürlüğe giriyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İşkencenin Önlenmesine İlişkin Avrupa Sözleşmesi’nin feshedilmesine yönelik federal yasayı geçen yılın 29 Eylül tarihinde imzalamıştı.
Rusya, Avrupa Konseyi’ne üye olduğu 1996 yılında sözleşmeyi imzalamış, sözleşme iki yıl sonra Rusya açısından yürürlüğe girmişti. Ülke, 2022 yılında Avrupa Konseyi’nden ayrılmıştı.
Sözleşme, tutuklu ve hükümlülere yönelik işkencenin önlenmesini amaçlıyor. Sözleşme kapsamında bağımsız uzmanlardan oluşan Avrupa İşkencenin ve İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Muamelenin veya Cezanın Önlenmesi Komitesi (CPT) kuruldu. Komite üyelerine cezaevlerini ve özgürlükten yoksun bırakılan kişilerin tutulduğu diğer yerleri ziyaret etme, gözaltındaki kişilerle görüşme, gizli raporlar hazırlama ve bu raporların daha sonra yayımlanmasına yönelik süreçleri yürütme yetkisi verildi.
Rus hükümeti, Ağustos 2025’te sözleşmeden çekilme önerisinde bulundu. Putin, sözleşmenin feshedilmesine ilişkin yasa tasarısını eylül ayı başında parlamentonun alt kanadı Devlet Duması’na sundu. İlgili yasa, 17 Eylül’de Devlet Duması tarafından kabul edildi. Bir hafta sonra da parlamentonun üst kanadı Federasyon Konseyi tarafından onaylandı.
Sözleşmenin feshedilmesine ilişkin yasa tasarısının gerekçesinde, Avrupa Konseyi’nin Rusya adına yeni bir üyenin seçilmesi sürecini engellemesi nedeniyle ülkenin 2023 yılından bu yana CPT’de temsil edilmediği belirtildi. Gerekçede ayrıca, sözleşmede öngörülen işbirliği ilkesine rağmen komitenin Rusya’nın temsil edilmesine ilişkin başvuruları görmezden geldiği ifade edildi.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Mart 2022’de Rusya’nın örgüt üyeliğine son verilmesi kararı aldı. Kararın açıklanmasından bir gün önce, dönemin Devlet Duması Başkan Yardımcısı ve Rusya’nın Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) Delegasyonu Başkanı Pyotr Tolstoy, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un ülkesinin örgütten ayrılma kararını Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne ilettiğini bildirmişti.
Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, işkencenin önlenmesine ilişkin sözleşmenin feshedilmesi kararının Rus vatandaşlarına “hiçbir zarar” vermeyeceğini vurgulamıştı. Zaharova, Moskova’nın “insan hakları alanındaki uluslararası yükümlülüklerine bağlı kalmaya” devam edeceğini belirtmişti. Zaharova’ya göre Avrupa Konseyi, işkencenin ve insanlık dışı veya onur kırıcı muamele ve cezanın kapsamlı biçimde yasaklanmasına yönelik uluslararası çabaların tek unsuru değil.
Putin, 2021 yılında Rusya’daki ceza kolonilerinde işkence yapıldığına ilişkin bir soruyu yanıtlarken, böyle bir sorunun var olduğunu ve soruşturmaların yürütüldüğünü söylemişti. Putin, işkencenin “açık bir suç” olduğunu ifade etmişti.
