Rusya’da dijital şirketlerin cirosu 21 trilyon rubleyi aştı

Rusya’da dijital şirketlerin toplam cirosu geçen yıl yaklaşık yüzde 20 artarak 21 trilyon rubleyi aşarken, hükümet sektörün yeni önceliklerini açıkladı.

Rusya Başbakanı Mihail Mişustin, “Dijital Çözümler” forumunun genel oturumunda Rusya’nın dijital sektöründeki gelişmeleri anlatarak hükümetin temel görevlerini açıkladı. Mişustin’e göre dijital şirketlerin toplam cirosu geçen yılın sonunda yaklaşık yüzde 20 artarak 21 trilyon rubleyi aştı. Başbakan, sektörün bundan sonraki gelişimini öncelikle telekomünikasyon ve bilgi işlem altyapısının genişletilmesi, yapay zekânın (YZ) uygulanması, dijital platformların geliştirilmesi, siber güvenliğin artırılması ve Rus yazılımlarına geçişin sürdürülmesiyle ilişkilendirdi.

Temel görevlerden biri iletişim altyapısının geliştirilmesi olmaya devam ediyor. Mişustin, telekomünikasyon hizmetleri pazarının geçen yıl yüzde 13 büyüyerek 2,5 trilyon rubleye ulaştığını bildirdi. Baz istasyonu sayısı yaklaşık yüzde 9 artarak 1 milyona çıkarken, Mişustin’e göre dördüncü nesil (4G) şebekeler artık hanelerin neredeyse tamamını kapsıyor. Dijital eşitsizliğin giderilmesine yönelik program da sürüyor. Altı yılda 8 bin küçük yerleşim yerinde LTE standardında mobil internet hizmeti sağlanırken, bu yıl 1,5 binden fazla yerleşim yerinin daha bağlantıya kavuşturulması planlanıyor.

Mobil iletişimin gelişimindeki bir sonraki aşamanın 5G olması bekleniyor. Mişustin, beşinci nesil şebekelerin eylül ayında devreye alındığını ve ilk aşamada “büyük dörtlü” olarak anılan operatörlere mevcut LTE frekanslarında ücretsiz ek bantlar tahsis edildiğini hatırlattı. Ancak Mişustin, 5G’nin büyük şehirlerde daha fazla yaygınlaştırılabilmesi için Rus yapımı ekipmanlara geçişin hızlandırılması gerektiğini söyledi. Başbakana göre üç Rus şirketi şimdiden 10 binden fazla baz istasyonu üretti. Mişustin, “Gelecek nesil şebeke için şimdiden altyapı oluşturmak gerekiyor” dedi.

Veri merkezleri ve yerli yazılımlar ön planda

Şebekelerin genişletilmesi, bilgi işlem altyapısının da geliştirilmesini gerektiriyor. Mişustin, veri işleme merkezlerinin inşasını devlet ile iş dünyasının ortak görevlerinden biri olarak nitelendirdi. Halen toplam yatırımı 280 milyar rubleyi aşan 42 veri merkezi inşa ediliyor. Hükümet ise bu merkezlerin yerleşimine ilişkin genel planı hazırlıyor. Elektrik üretim fazlası bulunan bölgeler öncelikli olacak. Mişustin, “Bulut hizmeti bugün veri merkezlerinde ek bir hizmet olmaktan çıktı, temel ürün haline geldi” dedi. Başbakana göre ilgili hizmet sağlayıcılarının gelirlerinin ortalama yüzde 80-90’ı şimdiden bulut çözümlerinden geliyor.

Kendi altyapısının geliştirilmesine paralel olarak Rus yazılım pazarı da büyüyor. Mişustin, Rusya’da üretilen yazılım ürünlerinin satış hacminin yılın ilk yarısında 3 trilyon rubleye yaklaştığını ve bunun bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık üçte bir artış anlamına geldiğini bildirdi. Yaklaşık 20 bin bilişim şirketi akreditasyonunu teyit etti. Başbakana göre sektöre verilen her 1 rublelik devlet desteği, bütçeye yaklaşık 2,5 ruble geri dönüş sağlıyor.

Mişustin, Rus şirketlerinin kurumsal, uygulama ve sistem yazılımlarının üretimini de artırdığını belirtti. Özellikle bilgisayar destekli tasarım ve üretim süreçlerinin yönetiminde Rus çözümlerine geçiş sürüyor. Bu tür ürünlerin geliştirilmesi için en büyük müşteriler ile yazılım geliştiricilerini bir araya getiren 36 sektörel yetkinlik merkezi oluşturuldu. Mişustin, yeni ve özel önem taşıyan projelerin seçiminde, Rus yapay zekâsının kullanıldığı çözümler de dahil olmak üzere temel sanayi sektörlerine yönelik ürünlere öncelik verileceğini açıkladı.

Yapay zekâ dijital egemenliğin temel unsurlarından biri

Mişustin, yapay zekâ alanında yerli çözümlerin geliştirilmesini teknolojik bağımsızlığın bir başka koşulu olarak nitelendirdi. Başbakan, bu süreçte bilgi işlem kapasitesine olan ihtiyacın da artacağını söyledi. Mişustin’e göre, bu alanda liderlik iddiasındaki ülkeler kilit teknolojilerin aktarımını sınırlandırarak diğer devletleri kendi teknolojik çözümlerine daha bağımlı hale getiriyor. Mişustin, “Biz kendimiz için böyle bir senaryoya izin veremeyiz” diyerek, yerli teknolojilerin geliştirilmesini ulusal rekabet gücü ve dijital egemenlik meselesi olarak nitelendirdi.

Başbakan, Rusya’nın “büyük ölçekli temel modeller yarışında kalmaya devam ettiğini” söyledi. Mişustin’e göre ülkede bu tür birkaç çözüm şimdiden geliştirildi ve devlet bunların daha fazla geliştirilmesini ve uygulanmasını desteklemeyi planlıyor.

Bu desteğin araçlarından birinin düzenlemeler olması öngörülüyor. Mişustin, kritik öneme sahip altyapıda ve diğer hassas alanlarda hükümetin yalnızca egemen veya ulusal temel modellerin kullanılmasına izin verilecek durumları belirleyebileceğini bildirdi. Şirketlerin yeni gerekliliklere hazırlanması için bir geçiş dönemi öngörülüyor. Aynı zamanda satın alma kurallarının, modellerin statüsü ve kalitesi ile gerçek kullanım hacimleri dikkate alınarak değiştirilmesi planlanıyor.

Başbakan ayrıca karmaşık görevleri bağımsız şekilde yerine getirebilen programlar olan YZ ajanları üzerinde durdu. Mişustin’e göre bir sonraki aşama, şirketleri, tedarikçileri, bankaları ve hizmetleri bir araya getiren bütüncül ekosistemlerin oluşturulması olacak. Başbakan, YZ ajanlarının olanakları genişledikçe devlet ile iş dünyasının bu sistemlerin yetki ve sorumluluk sınırlarını belirlemesi gerekeceğini söyledi. Kamu sektöründe YZ hizmetlerine erişimin “Gosteh” platformu üzerinden sağlanması planlanıyor. Böylece kamu kurumlarının gerekli bilgi işlem kapasitesini kendilerinin oluşturmasına gerek kalmayacak.

YZ, bazı sektörlerde halihazırda kullanılan otonom sistemlerin de bir parçası haline geliyor. Mişustin buna örnek olarak sürücüsüz ulaşımı gösterdi. Başbakan, sürücüsüz kamyonların 2024’ten bu yana katettiği mesafenin 18 milyon kilometreyi aştığını, halen 100’den fazla yüksek düzeyde otomatikleştirilmiş çekicinin test edildiğini ve Moskova’da 100 sürücüsüz taksinin sipariş edilebildiğini bildirdi.

Platform ekonomisi de büyümeyi sürdürüyor. Mişustin, çevrim içi satışların geçen yılın sonunda 13 trilyon rubleyi aştığını ve perakende ticaret cirosunun beşte birinden fazlasını oluşturduğunu belirtti. Bu hacmin yaklaşık yüzde 70’i dijital platformlardan geliyor. Başbakana göre bu platformlar üzerinden 8 milyardan fazla sipariş verildi.

Ekonominin bu tür hizmetlere bağımlılığının artması, sistemlerin dayanıklılığına ilişkin gereklilikleri de yükseltiyor. Mişustin, tek bir bulut hizmetindeki veya yazılım bileşenindeki arızanın üretimde ve hayati önem taşıyan hizmetlerin sunumunda geniş çaplı aksamalara yol açmaması gerektiğini söyledi. Başbakana göre hükümet, otonom sistemler ve dijital platformların geliştirilmesine yönelik stratejinin hazırlanmasına başladı.

Siber güvenlik ve dolandırıcılıkla mücadele

Başbakanın açıklamalarına göre dijital hizmetler ne kadar yaygın kullanılırsa bunların korunması da o kadar önemli hale geliyor. Mişustin, 2026’nın ilk sekiz ayında siber suçların sayısının geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık üçte bir azaldığını bildirdi. Dolandırıcılıkla mücadele amacıyla bankaların, telekomünikasyon operatörlerinin ve dijital platformların gerçek zamanlı veri alışverişinde bulunduğu birleşik bir dolandırıcılık önleme platformu oluşturuldu. Mişustin, sistemin şüpheli işlemlerin eş zamanlı olarak durdurulmasına ve dolandırıcıların faaliyetlerinin engellenmesine olanak sağladığını belirtti.

Bununla birlikte dolandırıcılık yöntemleri giderek karmaşıklaşıyor. Mişustin, dolandırıcıların insanların sesini, görünüşünü ve davranışlarını taklit etmek için YZ’yi daha aktif kullanmaya başladığını söyledi. Başbakan, “İnsan, karşısındaki içeriğin yapay olarak oluşturulduğunu ve buna güvenmemesi gerektiğini açıkça anlamalı” dedi. Mişustin ayrıca halihazırda bağımsız olarak hizmetlere erişebilen, işlemler başlatabilen ve siber saldırılar gerçekleştirebilen YZ ajanlarının ek riskler oluşturduğunu belirtti.

Bu çerçevede Mişustin, Rusya Federasyonu Dijital Kalkınma, İletişim ve Kitle İletişim Bakanlığına ayrıca talimat verdi. Bakanlığın, 120 milyon kişinin kullandığı “Gosuslugi” devlet hizmetleri portalındaki kullanıcı hesaplarının korunmasını güçlendirmesi ve sisteme giriş ile erişimin yeniden sağlanmasına ilişkin ek koşullar üzerinde çalışması gerekiyor. Mişustin ayrıca kamu bilgi sistemlerine yönelik bağımsız sızma testlerinin yaygınlaştırılmasını önerdi. Başbakan, “Gosuslugi” sisteminde tespit edilen bir güvenlik açığı için verilen ödülün şu anda 1 milyon rubleye kadar çıktığını hatırlattı.