Rusya’ya yönelik yeni ABD yaptırımları tasarısında kritik komite onayı

ABD Kongresinde Rusya ve Rus enerji kaynaklarının önde gelen alıcılarına yönelik yeni yaptırım ve gümrük vergileri öngören Lindsey Graham tasarısı, Temsilciler Meclisindeki prosedür sürecinde önemli bir aşamayı geçti.

ABD Temsilciler Meclisi İçtüzük Komitesi, merhum Senatör Lindsey Graham’ın adını taşıyan yasa tasarısının görüşülmek üzere gündeme alınmasını onayladı. Tasarı, Rusya’nın yanı sıra Rus enerji kaynaklarının en büyük alıcılarına yönelik yaptırımlar ve gümrük vergileri öngörüyor.

İçtüzük Komitesi, yasama girişimlerinin genel kurulda hangi usulle ele alınacağını, tartışmalara ne kadar süre ayrılacağını ve değişiklik önergesi verilip verilemeyeceğini belirliyor. Ardından Temsilciler Meclisinin tamamının komitenin önerdiği çalışma usulünü onaylaması gerekiyor. Bunun sonrasında tasarı görüşülerek esas hakkında oylamaya geçilebilecek.

İkincil gümrük vergilerinde üst sınır yüzde 100’e indirildi

Yaptırım tasarısının ilk versiyonu Nisan 2025’te Cumhuriyetçi Lindsey Graham ile Demokrat Richard Blumenthal tarafından sunuldu. Bu versiyon, Rus mallarının yanı sıra Rus enerji kaynaklarını satın almaya devam eden ülkelerden yapılan ithalata da yüzde 500’e varan gümrük vergileri uygulanmasına imkân tanıyordu. Beyaz Saray ile yapılan görüşmelerin ardından metin önemli ölçüde değiştirildi. Üçüncü ülkelere yönelik ikincil gümrük vergilerinin azami oranı yüzde 100’e düşürülürken, potansiyel hedefler listesi Rus petrolünün en büyük beş ithalatçısı, doğal gazın en büyük beş ithalatçısı ve Rus petrol ihracatına yönelik ABD yaptırımlarının aşılmasına en aktif şekilde yardımcı olan beş ülkeyle sınırlandırıldı. Doğrudan Rusya’dan ithal edilen mallar için azami oran ise yüzde 500 olarak kaldı.

Tasarı, gümrük vergilerinin yanı sıra üst düzey Rus yetkililer, devlet kurumları, bankalar, büyük iş insanları, şirketler ve “gölge filo” gemilerine yönelik yaptırımlar getiriyor; yatırımları ve mali işlemleri sınırlandırıyor ve Rus uranyumu ithalatına ilişkin önlemler öngörüyor. Rus gazı ithalatçıları için ise istisna getiriliyor: Bir ülkenin Rusya’nın yıllık gaz ihracatındaki payı yüzde 15’in altındaysa ve bu alımlarını azaltmak için kayda değer adımlar atıyorsa ikincil gümrük vergileri uygulanmıyor. Temel yaptırım ve tarifelerin büyük bölümünün, yasanın yürürlüğe girmesinden itibaren en geç 30 gün içinde yönetim tarafından uygulanması gerekiyor. Bununla birlikte başkan, ulusal güvenlik çıkarlarının gerektirmesi hâlinde kısıtlamaları askıya alma yetkisini koruyor.

Başkan Donald Trump’ın talebi üzerine tasarıya İran’a ilişkin bir bölüm de eklendi. Buna göre, 1996 tarihli ABD’nin İran’a yönelik yaptırım yasasının süresinin 2031’e kadar uzatılması öneriliyor. Yeniden düzenlenen tasarı, Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026 adını aldı.

Tasarı Senatodan 86 oyla geçti

Kongrede Rusya’ya yönelik yaptırım baskısının artırılmasının başlıca savunucularından biri olan Lindsey Graham, 11 Temmuz’da 71 yaşında hayatını kaybetti. Onun öncülük ettiği yasa tasarısına ilişkin ilk usul oylaması, senatör için Washington’da veda töreninin düzenlendiği 28 Temmuz’da yapıldı. Senato, tasarıyı 7 Ağustos’ta 11’e karşı 86 oyla nihai hâliyle kabul etti. O tarihte Temsilciler Meclisi yaz tatiline girmişti. Bu nedenle tasarı, kongre üyelerinin 14 Eylül’de Washington’a dönmesinin ardından görüşülmeye başlanabildi.

Tasarıyı kabul etmek için fazla zaman kalmadı. Cumhuriyetçi grup yönetimi, milletvekillerine seçim kampanyası için daha fazla imkân sağlamak amacıyla başlangıçta eylül ayının son iki haftası için planlanan oturumları iptal etti. Ara verilmeden önceki son oylama günü 17 Eylül olarak belirlendi. Bunun ardından Temsilciler Meclisi üyeleri, 3 Kasım’daki ara seçimler öncesinde kendi bölgelerine gidecek. Tasarı şimdi kabul edilmezse bir sonraki fırsat ancak seçimler ile Ocak 2027’de yeni Kongrenin göreve başlaması arasındaki “topal ördek oturumu” sırasında ortaya çıkacak.

Temsilciler Meclisindeki destek garanti değil

Reuters’ın aktardığına göre tasarı Senatoda geniş iki partili destek görmesine rağmen Temsilciler Meclisinden geçmesi garanti değil. Etkili Demokratlar, tasarının Trump’a ilave gümrük tarifesi yetkileri vermesini ve aynı zamanda yaptırım rejiminde geniş istisnalar uygulamasına imkân tanımasını eleştiriyor. Cumhuriyetçilerin bir bölümünün de itirazları bulunuyor. Bazıları yaptırım ve tarifelere serbest piyasaya müdahale olduğu gerekçesiyle karşı çıkarken, bazıları seçimler öncesinde Amerikalı tüketiciler için fiyatların artmasından endişe ediyor.

Temsilciler Meclisi, Senatonun daha önce kabul ettiği aynı metni değişiklik yapmadan onaylarsa yasa tasarısı doğrudan başkanın imzasına sunulacak. Trump tasarıyı imzalayabilir veya veto edebilir. ABD Anayasası’na göre başkanlık vetosunun aşılabilmesi için Kongrenin her iki kanadında da üçte iki çoğunluk gerekiyor.