Türkiye-Novorossiysk hattında ek ücretler navlunu aştı

Karadeniz’de artan savaş riskleri, Türkiye-Novorossiysk hattında konteyner taşımacılığı maliyetlerini yükseltti. Bazı şirketler seferlerini askıya alırken yüklerin Gürcistan, Azerbaycan, İran, Uzak Doğu ve Sankt-Peterburg güzergâhlarına yönelmesi bekleniyor.

Son iki günde Karadeniz’de faaliyet gösteren en az dört hat, savaş riski ek ücreti uygulamaya başladı. Bölgede reasürans sağlanmaması nedeniyle ek ücretler, normal navlun bedelinin iki-üç katına ulaşıyor. Piyasa katılımcıları, Karadeniz güzergâhının fazla alternatifi bulunmadığına dikkati çekiyor. Yüklerin bir bölümü Gürcistan, Azerbaycan ve İran üzerinden kara yolu güzergâhlarına kayarken bir bölümü deniz yoluyla Uzak Doğu’ya veya Sankt-Peterburg’a gönderilecek.

Türkiye-Novorossiysk hattında hizmet veren denizcilik şirketleri, bu güzergâhlarda toplu olarak savaş riski ek ücreti (WRS) uygulamaya başladı. Kommersant’ın haberine göre Alpha Shipping, 4 Ağustos’tan itibaren Novorossiysk yönünde TEU başına 1.000 dolar, Novorossiysk çıkışlı taşımalarda ise 500 dolar ek ücret getirdi. Marmed Container Services da aynı tarihten itibaren her iki yönde TEU başına 1.000 dolar ek ücret uygulamaya başladı. M-Line ise 5 Ağustos’tan itibaren Karadeniz sularından geçen tüm yükler için TEU başına 750 dolar ek ücret getirdi.

Bazı şirketler bu güzergâhlardaki faaliyetlerini askıya aldı. FESCO, Novorossiysk’ten 130 mil uzaklıkta bulunan “Yanina” adlı gemisinin 1 Ağustos gecesi batırılmasının ardından 4 Ağustos’ta Karadeniz üzerinden yapılacak sevkiyatlar için yeni başvuru kabulünü durdurduğunu açıkladı. Türk şirketi Ametist (AMT Denizcilik) de 5 Ağustos’ta müşterilerine, bu hatta çalışan üç gemisini Sankt-Peterburg’a yönlendirdiğini bildirdi.

Savaş riski primi navlunun iki-üç katına çıktı

Optimalog Başkanı Georgiy Vlastopulo, üç hattın ağustos ayı için 20 fitlik konteyner başına 1.000 dolar, 40 fitlik konteyner başına ise 2.000 dolar savaş riski ek ücreti getirdiğini söyledi. Bu güzergâhta normal navlun bedeli 20 fitlik konteyner için 250-400 dolar, 40 fitlik konteyner için ise 900 dolara kadar çıkıyor. Vlastopulo’ya göre bu durum, yabancı şirketlerin ve RNPK’nin reasürans sağlamayı reddettiği koşullarda söz konusu hatların, bu güzergâhtaki savaş risklerini kendi kaynaklarıyla teminat altına alan bir sigortacı bulduğuna işaret ediyor.

Vlastopulo, “Böylece sigorta primi, navlun bedelini iki-üç kat aşabilir” değerlendirmesinde bulundu. Sigorta brokeri Mains’in ortaklarından Yekaterina Yumaşeva ise navlun bedelinin iki katından fazla olan sigorta maliyetini oldukça yüksek olarak nitelendirdi. Yumaşeva, maliyetin sabit olması nedeniyle limitin dışına çıktığını ve bir hasar durumunda geminin kaybını veya zarar görmesini ve müşterek avarya giderlerini tamamen karşılayacağının kesin olmadığını söyledi. Yumaşeva, ana teminatın fiyatında ise önemli bir değişiklik olmadığını belirtti.

Yumaşeva, “Maliyet artışı öncelikle savaş riskleri sigortasında görülüyor ve yaklaşık üç kata ulaşıyor. Bir geminin limana yedi günlük girişine yönelik savaş riski sigortasının maliyetinin, ana sigorta sözleşmesindeki bir-iki aylık prime denk olduğu dikkate alındığında armatörlerin toplam giderleri belirgin biçimde arttı” ifadelerini kullandı.

Sigorta brokeri Remind’ın Yük Sigortaları Bölümü Başkanı Dmitriy Gruşin, RNPK’nin obligatuvar sözleşmeler kapsamında bazı yüklerin sigortalanmasına 7 Ağustos’a kadar izin verdiğini söyledi. Gruşin, bunların ağırlıklı olarak tarım ürünleri, petrol ürünleri, dökme ve sıvı yüklerden oluştuğunu, konteyner taşımacılığının büyük bölümünün ise bu iznin kapsamında bulunmadığını belirtti. Gruşin’e göre piyasa, 7 Ağustos’tan sonra RNPK’den gelecek yeni bilgileri bekleyecek.

Yüklerin alternatif güzergâhlara yönelmesi bekleniyor

Vlastopulo, Novorossiysk üzerinden yılda 1 milyon TEU’dan fazla yük geçtiğini belirterek bu konteynerlerin bundan sonra nasıl taşınacağı sorununun ortaya çıktığını söyledi. Vlastopulo, “Sankt-Peterburg üzerinden taşınabilir ancak bu güzergâhtaki deep sea rota sayısı az, yabancı hat ise hiç yok. Bu nedenle Türkiye hattındaki yüklerin bir bölümü büyük olasılıkla Uzak Doğu’ya ve demir yoluna yönlendirilecek, büyük bölümü ise İran üzerinden geçenler dâhil kara yolu güzergâhlarını değerlendirecek” öngörüsünde bulundu.

C-Shipping Genel Müdürü Aleksey Gagarinov, bu tür durumlarda her zamanki gibi ilk harekete geçenlerin sigorta şirketleri olduğunu, armatörler için sigorta primlerini artırdıklarını ve armatörlerin de bu giderleri çeşitli ek ücretlerle yük sahiplerine yansıttığını söyledi. Gagarinov, bazı taşıyıcıların yüksek riskli bölgelere yönelik hizmetlerini geçici olarak durdurduğunu, bazılarının ise gemilerini başka limanlara yönlendirdiğini belirtti. Gagarinov, Karadeniz’deki sivil ticaret filosuna yönelik saldırıların sürmesi hâlinde Novorossiysk’e ve Novorossiysk’ten düzenli hizmet sunan hatlardan yük çıkışı bekliyor. Gagarinov’un tahminine göre yüklerin bir bölümü Uzak Doğu limanlarına, bir bölümü de Sankt-Peterburg’a kayacak. Dağılım oranları önümüzdeki aylarda netleşecek.

TsTsİ Kıdemli Analisti Roman Şagalov, Karadeniz’deki durumun kötüleşmesinin yalnızca konteyner taşımacılığı maliyetini artırmakla, hatların taşıma kapasitesini azaltmakla ve rezervasyon bekleme sürelerini uzatmakla kalmayacağını, Rusya bağlantılı konteyner lojistiğinde ikinci yeniden yapılanma aşamasını da tetikleyebileceğini düşünüyor.

Şirketin tahminlerine göre yeniden yapılanma esas olarak, Novorossiysk güzergâhının ana rota olduğu Hindistan çıkışlı taşımalarda yaşanacak.

Uzak Doğu terminalleri kapasitesinin üzerinde çalışıyor

Şagalov, “Bu yılın mart-nisan aylarında denizcilik hatları, Novorossiysk ve Sankt-Peterburg güzergâhlarında olağanüstü ek ücretler uygulamıştı. Bu durum, Güneydoğu Asya ülkelerinden Rusya’ya giden konteyner akışının bir bölümünün deep sea rotalarından Uzak Doğu limanları üzerinden geçen multimodal güzergâhlara ve doğrudan demir yolu bağlantısına kaymasına yol açtı” dedi. Şagalov, doğu güzergâhlarının yalnızca coğrafi nedenlerle değil, en azından altyapı olanakları nedeniyle de Azak-Karadeniz havzasındaki limanlar üzerinden yapılan taşımacılığın yerini tamamen alamayacağının açık olduğunu belirtti. Şagalov, “Uzak Doğu’daki konteyner terminalleri şimdiden normalin üzerindeki kapasiteyle çalışıyor. Şanghay’dan Moskova’ya 40 fitlik konteyner taşıma maliyetini gösteren TsTsİ konteyner endeksi, 31 Temmuz itibarıyla 8.974 dolara çıkarak Nisan 2023’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı” ifadelerini kullandı.

Kommersant’ın Karadeniz taşımacılığı piyasasındaki bir kaynağı, deniz yolu taşıyıcılarının seyrüseferle bağlantılı riskleri genellikle kendi tarifelerine dâhil ederek navluna ek ücret açıkladığını söyledi. Kaynak, “Örneğin şubat sonunda Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler nedeniyle deniz yolu taşıyıcıları, Asya-Sankt-Peterburg güzergâhındaki fiyatları 40 fitlik konteyner başına 2.000 dolar artırdı. Ancak müşteriler bu tarifeleri kabul etmedi ve siparişlerini geri çekmeye başladı. Sonuçta yüksek fiyatlar bir aydan kısa süre uygulandı ve talepteki düşüş nedeniyle artış öncesindeki seviyeye döndü” dedi.

Kommersant’ın kaynağına göre Novorossiysk, ağırlıklı olarak Karadeniz ve Akdeniz’in yerel pazarlarına hizmet veriyor. Bu pazarların Çin’e kıyasla büyük ölçekli alternatif güzergâhları daha az olduğu için yük hacminde önemli bir kayma beklenmiyor.

Örneğin Türkiye için Rusya Kafkasyası üzerinden geçen kara yolu güzergâhı bulunuyor. Ayrıca üçüncü çeyrek, Karadeniz’de yük akışının ikinci ve dördüncü çeyrek seviyelerine göre mevsimsel olarak yüzde 20-25 azaldığı, geleneksel olarak düşük bir dönem olarak öne çıkıyor.

Gümrük ve lojistik brokeri KVT’nin Başkanı Yuliya Şlenskaya, bu güzergâhta çalışan ithalatçıların gelişmeleri kaygıyla takip ettiğini ve yaklaşan ek giderleri hesapladığını söyledi. Şlenskaya’ya göre öncelikle Türkiye’den gelen tüm bozulabilir ürünler, ikinci olarak da üçüncü ülkelerden Rusya’ya, ağırlıklı biçimde Karadeniz limanlarına yapılan ürün sevkiyatları darbe alacak. Şlenskaya, Karadeniz’e alternatif güzergâhlar bulunduğunu ancak bunların da kendilerine özgü ayrıntıları olduğunu belirtti.

Şlenskaya, “Yükler Türkiye menşeliyse Gürcistan üzerinden sorunsuz şekilde taşınabilir ve zaten taşınıyor. Transit yükler için İran ve Azerbaycan güzergâhları kullanılabilir. Ancak herkes bu kendine özgü rotayı kullanmaya hazır değil. Talep bu güzergâhlara kayar kaymaz alternatiflerin fiyatları da doğal olarak artacak” ifadelerini kullandı.