.webp){kind=logo}
Yüksek Ekonomi Okulu uzmanlarının araştırmasına göre yapay zeka, Rusya’da iş gücü piyasasında geniş çaplı bir dönüşüm yaratabilir ancak tam otomasyon tehdidi altındaki iş yerlerinin oranı oldukça sınırlı kalıyor.
Yapay zeka teknolojilerinin uygulanması nedeniyle işini kaybetme ihtimali en yüksek olan grupların ofis çalışanları ve yüksek nitelikli uzmanlar olduğu, Yüksek Ekonomi Okulu uzmanlarının araştırmasından ortaya çıktı. Bununla birlikte Rusya Federasyonu’nda tüm işlevlerin insandan yapay zekaya geçmesi nedeniyle tam otomasyon tehdidi altındaki iş yerlerinin oranı oldukça düşük olup toplam iş yeri sayısının yalnızca yüzde 1’ini oluşturuyor.
Yapay zekanın uygulanması, Rusya Federasyonu ekonomisindeki iş yerlerinin üçte birini dönüştürebilecek kapasiteye sahip. Bu durum, ülkeyi bu teknolojinin iş gücü piyasası üzerindeki potansiyel etkisinin orta düzeyde olduğu devletler grubuna dahil etmeyi mümkün kılıyor. Bu sonuç, Yüksek Ekonomi Okulu Çalışma Araştırmaları Merkezi Başkan Yardımcısı Rostislav Kapelyuşnikov’un “Rusya’da İstihdam Açısından Yapay Zeka Uygulamasının Riskleri” başlıklı çalışmasında yer aldı.
Yazar, değerlendirmeleri için Uluslararası Çalışma Örgütünün indeks sistemini kullandı. Bu sistem aracılığıyla 423 meslek ve bu meslekler kapsamında yerine getirilen 3 bin ayrı görevin yapay zeka uygulamasından kaynaklanan risklere maruz kalma düzeyi ölçüldü. Her görev için risk, sıfırdan (yapay zeka yardımıyla otomasyona uygun değil) 100’e kadar (tam otomasyona uygun) bir ölçek üzerinden değerlendirildi. Yazar, tüm görevler için yapılan değerlendirmeleri birleştirerek meslekler düzeyinde yapay zekanın potansiyel etkisine ilişkin bütünleşik göstergeler elde etti.
En yüksek risk ofis çalışanlarında
Sonuçlar arasında şunlar yer aldı: Yükseköğrenim sahipleri arasında yapay zeka nedeniyle işini kaybetme konusunda yüksek risk, çalışanların yüzde 25’i için; anlamlı risk ise yaklaşık yüzde 40’ı için belirlendi.
Eksik ortaöğretime sahip çalışanlarda riskler daha düşük oldu; yüksek risk yalnızca yüzde 2, anlamlı risk ise yüzde 18 seviyesinde gerçekleşti.
Ofis çalışanları arasında yapay zeka kaynaklı yüksek risk yüzde 75, anlamlı risk ise neredeyse yüzde 100 oldu.
Yüksek risk taşıyan çalışanların önemli paya sahip olduğu bir diğer meslek grubu, yüksek nitelikli uzmanlar oldu. Bu grupta her üç çalışandan biri yüksek risk altında bulunuyor.
Buna karşılık “mavi yakalı” mesleklerde oran, sıfırdan (tarım işçileri) yüzde 25’e kadar (yarı nitelikli çalışanlar) değişiyor.
Sektörlere göre ayrım yapıldığında, yapay zeka tarafından ikame edilme konusunda yüksek riskin finans sektöründe çalışanların yüzde 70’i, bilgi ve iletişim teknolojileri alanında yüzde 50’si, mesleki ve bilimsel faaliyetler alanında ise yüzde 25’i için söz konusu olduğu görülüyor. Bu sektörlerde anlamlı risk taşıyan çalışanların oranı sırasıyla yüzde 85, yüzde 70 ve yüzde 40 oldu. Hem yüksek hem de anlamlı risk açısından en güvenli biçimde “sigortalanmış” alanlar tarım, inşaat, eğitim ve sağlık oldu.
Toplamda, yapay zekanın uygulanmasıyla bağlantılı riskler Rusya ekonomisinde çalışanların neredeyse üçte ikisi için önemsiz düzeyde bulunuyor.
Bununla birlikte tüm işlevlerin insandan yapay zekaya geçmesi nedeniyle tam otomasyon tehdidi altında olabilecek iş yerlerinin oranı yüzde 1’in altında bulunuyor. Genel istihdam içinde önemli paya sahip pozisyonlar için (örneğin tüm çalışanların yüzde 10’unu oluşturan sürücüler) bu tür otomasyon riskleri düşük seviyede.
Böylece yapay zekanın gelişimi en büyük riskleri bilişsel görevlerin payının yüksek olduğu meslekler için, en düşük riskleri ise “elle çalışanlar” için taşıyor. Rusya Federasyonu için elde edilen gösterge, yani yapay zekadan etkilenebilecek iş yerlerinin üçte biri, hem dünya ortalaması için öngörülen seviyenin (yüzde 40) hem de gelişmiş ülkeler için ayrı ayrı öngörülen seviyenin (yüzde 60) altında bulunuyor. Yüksek Ekonomi Okulunun değerlendirmesinin, diğer tahminlerle karşılaştırıldığında oldukça muhafazakar sayılabileceğini belirtelim. Rusya Çalışma Bakanlığına bağlı Tüm Rusya Çalışma Araştırmaları Enstitüsü, farklı bir metodoloji kullanarak riskleri daha yüksek değerlendirmişti.
Uzmanlar, yalnızca yapay zeka uygulamasının soyut potansiyelinin değil, şirketlerin bu teknolojiyi kullanmaya yönelik gerçek planlarının da dikkate alınması gerektiğine işaret ediyor. Kommersant’ın haberine göre Başkanlık Akademisi “Dijital Kamu Yönetimi Okulu” Merkezi Direktörü Feliks Gadzaov, 2026’da ekonomide yavaşlama ve yüksek politika faizi koşullarında iş dünyasının, finansal sonuçlara hızlı biçimde yansıyan ölçülebilir etkiye sahip projelere öncelik verdiğini belirtti. Gadzaov, “Şirketler genel olarak yapay zekanın üretim süreçlerine uygulanmasına yatırım yapma hazırlığını koruyor ancak Rusya’da kitlesel ve patlayıcı bir büyüme beklemek gerekmiyor.” değerlendirmesinde bulundu. Ayrıca Gadzaov’a göre altyapı tarafında da sınırlamalar bulunuyor. Gadzaov, “Özellikle sunucu rafı devreye alma hacmi 2024’te 14 binden fazla iken 2025’te 5 bine düştü, veri işleme merkezlerinin geri ödeme süresi ise 10-12 yıla çıktı.” ifadelerini kullandı.
